Ağaçların, Ormanların ve Yeşil Alanların Korunması Kur’an’da Ağaç Çevre korumanın ve çevreciliğin en önemli konularından birisi de hiç şüphesiz ormanların, ağaçların, yeşil alanların ve bu gibi yerlerde yaşayan her türlü canlı türünün korunmasıdır. Bu açılardan da İslam dininin önemli prensipler getirdiğini görmekteyiz. Bu alanların korunması ile ilgili olarak hem ahlakî, hem de hukuki prensipler dikkatimizi çekmektedir. Kur’an’a baktığımızda ağaç kelimesinin çeşitli şekillerde geçtiği görülmektedir. Bir bütün olarak ele alındığında, Kur’an’da doğrudan “ağaç dikiniz” diye bir emir yoktur. Bununla beraber, ağaç, bağ ve bahçelerden o kadar çok ve akıcı bir üslupla bahseder ki, her dikkatli Kur’an okuyucusunda bir ağaç, bağ ve bahçe bilincinin oluşmaması mümkün değildir. Zira, Allah bu alemi yaratırken, onu ağaçlar, bağ ve bahçeler ile süslemiş ve insanın istifadesine sunmuştur. Ağaç kelimesi Kur’an’da 26 defa geçerken, bağ ve bahçe anlamındaki cennet kelimesi ise yaklaşık 146 defa geçmektedir. Çardaklı ve çardaksız (üzüm) bahçeleri, ürünleri çeşit çeşit hurmaları, ekinleri, birbirine benzer ve benzemez biçimde zeytin ve narları yaratan O'dur. Herbiri meyve verdiği zaman meyvesinden yeyin. Devşirilip toplandığı gün de hakkını (zekât ve sadakasını) verin, fakat israf etmeyin; çünkü Allah israf edenleri sevmez..[24] (Allah) su sayesinde sizin için ekinler, zeytinler, hurmalar, üzümler ve diğer meyvelerin hepsinden bitirir. İşte bunlarda düşünen bir toplum için büyük bir ibret vardır.[25]
Yine diğer bir yerde Kur’an tabiattaki dengeye dikkat çekmekte ve arkasından da toplumsal hayatta da dengeye, hak ve hukuka dikkat etmemiz gerektiği sonucunu çıkarmaktadır. Yani hak, hukuk ve denge uymamız gereken evrensel kurallardır: Bitkiler ve ağaçlar secde ederler. Göğü Allah yükseltti ve mîzanı (dengeyi) O koydu. Sakın dengeyi bozmayın. Ölçüyü adaletle tutun ve eksik tartmayın.[26] Hadis-i Şeriflerde Ağaç ve Yeşil Alanlar Hz. Peygamber’in gerek uygulamalarında ve gerekse çeşitli hadis-i şeriflerinde ağaç dikmeye, mevcut ağaçları korumaya, ormanlar teşkil etmeye ve yine mevcut ormanları korumaya çok önem verdiği görülmektedir. Peygamberimizin hanımlarından Hz. Aişe, Hz. Peygamber’in ahlakını Kur’an ahlakı olarak tanımlamıştır.[27] Bu nedenle, O’nun çevre korumayla ilgili uygulamaları ve davranışları bu açıdan değerlendirilmelidir. Bu uygulamalar bizim için uyulması gereken bir sünneti oluşturan ilham kaynaklarıdır. Başka bir ifadeyle, İslâm çevre ahlakının ilk örneği ve uygulayıcısının Hz. Peygamber olduğu görülmektedir. Onun konuyla ilgili uygulama ve emirlerini öğrenince, sorumluluğumuzun önemi kendiliğinden ortaya çıkar. Hz. Peygamber’in ağaç dikme ve ağaçları korumayla ilgili hadislerinden bir kısmını zikredecek olursak:
Kim ağaç dikiminde bulunursa, onun için ağaçtan hasıl olan ürün miktarınca Allah sevap yazar.[29] Her kim boş, kuru ve çorak bir yeri ihya edecek olursa, bu amelinden dolayı Allah tarafından mükafatlandırılır. İnsan ve hayvan ondan faydalandıkça orayı ihya edene sadaka yazılır.[30] Bir kimse bir ağaç dikse, o ağaç meyve verdikçe sevabı ona yazılır.[31] Müslümanlardan bir kimse bir ağaç dikerse, o ağaçtan yenen mahsul mutlaka onun için sadaka olur. Yine o ağaçtan çalınan meyve de o Müslüman için sadaka olur. Kuşların yediği de sadakadır. Herkesin ondan yeyip eksilttiği mahsul da onu diken Müslümanlara ait bir sadakadır.[32] Kişi kabirde bile olsa yedi şeyden meydana gelen sevap devamlı olarak kendisine ulaşır: Öğretilen ilim, halkın yararlanması için akıtılan su, açılan kuyu, dikilmiş ağaç, yapılan mescid, okunmak üzere bağışlanan Kur’an ve ölümünden sonra kendisine dua edecek evlad.[33]
Müslümanların tarih boyunca Kur’an’ın bu buyrukları ve Hz. Peygamber’in örnek davranışları doğrultusunda ağaç dikmeye ve mevcut ağaçları korumaya önem verdikleri görülmektedir. Yeşil İslam Medeniyetinin rengi olduğu gibi, Hz. Peygamberi’in türbesinin kubbesi de yeşil renktedir. Bunlar tesadüf olmayıp, İslam’ın yeşile, tabiata ve ağaca verdiği önemin bu medeniyetteki yansımaları olarak anlaşılmalıdır.
Dr. İbrahim Özdemir
e-mail: ozdemir@
divinity.ankara.edu.tr
Çevre Nedir? İslâm’ın Çevreye Bakışı Temizliğin Önemi Sosyal Çevrenin Temizliği Ağaçların, Ormanların ve Yeşil Alanların Korunması Hayvanların Korunması İslam Tarihinden Bazı Örnekler Dünyanın Kaynaklarını İsraf Etmemek REFERANSLAR
 |